از نظر ژان پل سارتر، فیلسوف فرانسوی، خلق عالم از عدم محال و ناشی از نوعی فرافکنی است. او در هستی و نیستی، استدلالی فلسفی در رد خلقت ارائه داده که از دو بخش تشکیل می شود. در بخش اول با مقایسه میان آگاهی انسانی و الهی نتیجه می گیرد که آگاهی الهی، مانند آگاهی انسانی، نمی تواند مقوّم وجود متعلّق خود باشد و از این رو، خلق عالم از سوی خدا محال است. بخش دوم استدلال او یک قیاس ذوحدین در رد خلقت است: در عمل خلقت یا مخلوقات وجود خاص و مستقل خود را حفظ می کنند یا حفظ نمی کنند. در صورت اول، به طور کامل از خدا جدا و متمایز می شوند و دیگر هیچ نشانی از مخلوقیت نخواهند داشت. اما در صورت دوم، وجود مخلوقات جزئی از وجود خالق می شود و در آن محو و ناپدید می گردد. در ادامه مقاله به نقد هر دو بخش استدلال سارتر می پردازیم.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

سارتر وجود را به فی نفسه (وجود فاقد آگاهی) و لنفسه (وجود واجد آگاهی یعنی انسان) تقسیم می کند. از نظر او لنفسه یا انسان اگر چه آگاه و آزاد است اما از هیچ تعیین و تبانی برخوردار نیست. به همین دلیل می کوشد تا در عین حفظ لنفسه بودن خود، فی نفسه نیز بشود و از این طریق به تعیین و ثبات دست یابد. بدین ترتیب لنفسه در تلاش است تا فی نفسه - لنفسه شود. اما فی نفسه - لنفسه تعریف سارتر از خداست زیرا خدا هم آگاهی و آزادی وجود لنفسه را دارد و هم از تعیین و ثبات وجود فی نفسه برخوردار است. بنابراین می توانیم بگوییم که انسان در تلاش است تا خدا شود. سارتر معتقد است که همه اعمال انسان در زندگی نشان دهنده میل او به خداشدن است. این میل بنیادین را می توان در میل انسان به تصاحب کردن که شامل میل جنسی، میل به غذا و میل به شناخت می شود و همچنین در میل او به معشوق شدن و جذب دیگری یافت. از سوی دیگر انسان می خواهد توجیهی برای وجود خویش بیابد و تصور می کند که با خدا شدن می تواند به این هدف دست یابد. اما مشکل اینجاست که خدا شدن امکان پذیر نیست زیرا از نظر سارتر مفهوم خدا متناقض و، در نتیجه، وجود او محال است. بنابراین انسان که نمی تواند به آرمانش دست یابد دچار یاس و ناامیدی می شود و به «شور و شوق بیهوده» تبدیل می گردد.

سارتر خود را نه رئالیست می داند و نه ایدئالیست. او، به عنوان یک پدیدار شناس، از سویی معتقد است که واقعیتی به نام نومن در پس فنومنها یا پدیدارها قرار ندارد و از سوی دیگر پدیدارها را متکی به آگاهی یا فاعل شناسا نیز نمی داند. پدیدارها خود تکیه گاه خود هستند. بدین ترتیب، ما با دو نوع وجود مواجه می شویم که یکی آگاهی و دیگری متعلقات آگاهی یا پدیدارهاست. سارتر نوع اول را "وجود لفنسه" و نوع دوم را وجود "فی نفسه" می نامد. از نظر او، وجود فی نفسه سه ویژگی اصلی دارد: 1- هست2- در خودش است 3- هست آنچه هست. در این مقاله ابتدا رهیافت پدیدار شناسانه سارتر - که براساس آن وجود را به دو نوع بنیادی تقسیم می کند - و بعد سه ویژگی اصلی وجود فی نفسه توضیح داده می شود.

در زمانة کنونی ما، گفتمان قدرت و دیگری­سازی چنان بر روابط بیناسوبژکتیویته سیطره یافته است که به تمام لایه­های زندگی اجتماعی، سیاسی، دینی و حتی زیست سادة انسان نفوذ کرده است. سیطرة چنین نیرویی چنان گسترده و پیچیده شده است که گویی نیروی محرکی جز آن در زندگی انسان معاصر وجود ندارد. به نظر می رسد در تعریف دیگری و روابط بیناسوبژکتیویته با نوعی آپوریا روبه‏رو هستیم که در آن، رابطة سوژه با دیگری کماکان مبهم و پیچیده است. بر پایة این خطوط، ضروری است تا پژوهش­­های جدید با جدیت و اهمیتی بیشتر، مناسبات بیناسوبژکتیویتة معاصر و وجوه مختلف مفهوم دیگری­ در آن را بررسی کنند. سارتر و مرلوپونتی از مهم­ترین متفکرانی هستند که روابط بیناسوبژکتیویته را تحلیل و جایگاه و نقش دیگربودگی را در این روابط برجسته کرده­اند. مدعا و یافتة اصلی پژوهش حاضر این است که روابط ما با دیگری بر تنشی متعادل میان روابط تأملی و پیشاتأملی، تعارض و تعامل، حفظ فردیت و انحلال مرزهای میان خود-دیگری متکی است. این تنش ها پیش از آنکه مفاهیمی برساخت­گرایانه باشند که نیازمند تدبیر و چاره باشند، صرفاً جنبه های ذاتی روابط بیناسوبژکتیویته هستند. کنش بیرونی و ساختار جبری نهادها و گفتمان قدرت و نقش ویرانگر آن ها در منقادسازی سوژه را نمی­توان نادیده گرفت؛ اما هم‏زمان با عدول از برخی از تفاوت های سوژه و دیگری و تمرکز بر عاملیت و کنش­گری سوژه، ضروری است تا جهت یابی جریان ها و رویدادهای بیناسوبژکتیویته را آمیزه و ملغمه ای از این دو رویکرد دانست.

چکیده فارسی: اختیار انسان و دامنه آن از دیدگاه سارتر در این پژوهش مورد بررسی قرار خواهد گرفت. در تبیین چیستی اختیار از دیدگاه سارتر باید گفت، وی معتقد به تقدم وجود بر ماهیت در انسان است. وجود انسان از سوی خداوند نیست، چراکه در این صورت موجب جبر در انسان خواهد شد. به اعتقاد او انسان همان اختیار و آزادی است و اختیار نیز همان انسان است. اما این دیدگاه صحیح نیست، زیرا: وجود هر موجود ممکنی، بدون علت خلاف بداهت است. خوب و بد نسبی و وابسته به خواست انسان خواهد شد. بین ماهیت نوعیه انسان و کمالات وجودی او خلط شده است. وجود طبیعت در انسان، علت تامه صدور افعال نیست. اصالت انسان به روح او است و خدا نیز امری واقعی است. ضمانت اجرایی ای برای عمل به صفات شایسته انسانی وجود نخواهد داشت. پژوهش پیش رو با روش تحلیلی توصیفی در پی بررسی و نقد چیستی اختیار انسان از دیدگاه ژان پل سارتر است. چکیده عربی: اختیار الإنسان ونطاق هذا الاختیار فی نظر سارتر، هو موضوع بحثنا فی هذه الدراسة. اذا أردنا تبیین ماهیّة الاختیار فی نظر ینبغی القول إنه یعتقد بتقدم الوجود على الماهیّة فی الإنسان. فوجود الإنسان لیس من الله؛ لأن القول بهذا الرأی یفرض الجبر على الإنسان. باعتقاده أن الإنسان هو الاختیار والحرّیّة، کما أن الاختیار هو الإنسان، غیر أن هذا الرأی غیر صحیح؛ وذلک لأن وجود أی موجود ممکن، من غیر علّة خلاف البداهة. فالخیر والشرّ أمران نسبیان ویتوقفان على ارادة الإنسان. وفی هذا الرأی خلط بین الماهیّة النوعیة للإنسان وبین کمالاته الوجودیة. وجود الطبیعة فی الإنسان، لیست هی العلّة التامّة لصدور الأفعال. إن أصالة الإنسان بروحه، کما أن الله أمر واقعی. ولیس ثمة ضمانة تنفیذیة للعمل بالصفات الإنسانیة اللائقة. انتهج هذا البحث منهج التحلیلی والوصفی لغرض دراسة ونقد ماهیّة اختیار الإنسان فی نظر جان بول.

پیش رفت ها و تحولات اندیشه و انقلاب هایی که در تاریخ تکنولوژی صورت گرفته، انسان را به پرسش از معنای زندگی سوق داده است، به این دلیل، او به دنبال هدف، فایده و ارزش های نهفته در زندگی خود می گردد. در اثر این تحولات سترگ و به دلیل حذف مفهوم خداوند، برخی زندگی را بی معنا و بی هدف و بدون ارزش می دانند. بحث معنای زندگی با مفهوم خدا، انسان و مرگ ارتباط تنگاتنگ دارد. برخی انسان را معیار معنا می-دانند و برخی دیگر، بازگشت به معنویت و جستجو و کشف ایمان اصیل خداوند را، که منوط به پذیرش زندگی جاویدان و جهان پس از مرگ است، عامل ایجاد معنای زندگی می پندارند. یکی از نحله های فلسفی تأثیر گذار معاصر، اگزیستانسیالیسم است که به بسیاری از پرسش های انسان، از جمله بحث معنای زندگی، پاسخ های خداباورانه و غیرخداباورانه ارائه داده است. سورن کیرکگور، پدر اگزیستانسیالیسم به ویژه از نوع خداباور، و ژان پل سارتر ملحد، از جمله فلاسفة پرتلاش این نحله هستند، که بررسی پاسخ های آنها به مسائل مرتبط با این پژوهش، جذاب و بدیع خواهد بود.

شاهکار ادبی سارتر با عنوان کلمات، اثر ادبی این فیلسوف فرانسوی و شرح حال زندگی اوست. کلمات گونه ای حسب حال نامتعارف است که عوالم درونی سارتر کودک را در دو قلمرو در هم تنیده خواندن و نوشتن به تصویر می کشد و چگونگی تاثیر این فرایند را در زندگی اندیشمندانه سارتر بزرگ سال شرح می دهد. سارتر در این اثر، سلوک ذهنی اش را به شیوه ای گاه سهل ممتنع، گاه بسیار دشوار، شگفت انگیز و در عین حال دلربا بیان می کند. حیات این اثر ادبی همانند سایر آثار ادبی، از خلال ترجمه های متعدد آن در زبانها و در زمانهای مختلف تجلی و ادامه می یابد. این اثر با توجه به اقبال بسیار شایسته خوانندگان ایرانی تاکنون چهار باردر فاصله زمانی سالهای 1351 تا به امروز، توسط مترجمین مختلف به فارسی برگردانده شده است. اولین ترجمه از این اثر توسط «حسینقلی جواهرچی» در سال 1351 ارائه گردیده است. «ابوذر صداقت» یک سال بعد، یعنی در سال 1352، ترجمه دوم را به انجام رسانیده و سومین ترجمه این کتاب به فارسی در سال 1386 توسط «ناهید فروغان» عرضه گردیده است. آخرین ترجمه از این اثر را «امیرجلال الدین اعلم» در سال 1387 ارائه کرده است. با وجود اینکه هر کدام از این ترجمه ها در جای خود زیبا و برای خوانندگان جالب است ولی برخی از آنها با گذشت زمان و تغییرات به وجود آمده در حوزه زبان تازگی و جذابیت خود را برای خواننده معاصر از دست می دهند. ضمن ارج نهادن به تلاشهای ارزنده تمام مترجمین اثر، سعی ما در این نوشتار، نشان دادن ویژگی های اولین و آخرین ترجمه این اثر با تکیه بر گزیده هایی از آن به زبان اصلی و ترجمه آنها در دو زمان متفاوت و پاسخ به این سوال است که مترجمین یاد شده تا چه میزان نسبت به متن اصلی و معیارهای ترجمه ادبی وفادار بوده اند و موارد اختلاف ترجمه آنها بیشتر درکدام زمینه ها بروز پیدا کرده است؟

یکی از موضوعات مهم و مناقشه برانگیز در حوزه ادبیات؛ مسئله ادبیات متعهد و نقش آن در اعتلای فرهنگ جامعه است. در این خصوص می توان به سه دیدگاه رایج اشاره کرد: 1- نویسنده موظف و متعهد است اثری را خلق کند که حاوی مفاهیم متعالی و سازنده باشد. 2- نویسنده به هیچ عنوان موظف نیست در خدمت جامعه باشد. 3- نویسنده خود انتخاب می‎نماید و می‎تواند گاهی به ادیبات متعهد بپردازد و گاهی به ادبیات با شاخصه‎هایی برای سرگرم کردن مردم فعالیت داشته باشد.. از نظر سارتر و کامو، نویسندگان موظف اند در جهت اصلاح جامعه خود بکوشند. همچنین آن ها به ادبیات متعهد باور داشتند و معتقد بودند ادبیات متعهد سازنده است و می‎تواند وضعیت بشر را بهبود ببخشد و به نوعی فرهنگ‎ساز باشد. نویسنده متعهد یک شخص آزاده است. همچنین آزادی از فرهنگ یک جامعه برمی‎خیزد. بنابراین آزادی یک منش است که باید از طریق فرهنگ به یک جامعه تزریق شود. مقالۀ حاضر سعی در بررسی تاثیر ادبیات متعهد در فرهنگ یک جامعه دارد.

ژان پل سارتر (1905-1980) یکی از معروفترین فیلسوفان معاصر فرانسوی با تفکری ژرف بر مفهوم بنیادی فلسفه «اصالت وجود» آثاری در خور توجه به زیور طبع آراسته است. اثر سه گانه «راه های آزادی» که پس از جنگ جهانی دوم منتشر شد مجموعه ای از تفکرات سارتر را دراین خصوص دربردارد که رابطه درونی اندیشه و عمل نویسنده را بر ما آشکار می سازد. نویسنده نمی تواند از موقعیت بگریزد و تعهد او موردی خاص از مفهوم مسوولیت می باشد که بر آزادی تکیه دارد. زیرا این آزادی است که فرمان انتخاب را به ما ارزانی می دارد. در واقع ٬ قهرمان این اثر «ماتیو دولارو» به عنوان برادر تخیلی نویسنده معرفی شده و سارتر با تایید این نظریه که انسان آزاد است تا همواره راه تازه ای را برگزیند شخصیت رمان خویش را به چالش می کشد. در این اثر سه گانه خواهیم دید که چگونه قهرمان داستان در جستجوی آزادی از نویسنده فراتر می رود.